Je staat voor het zuivelschap met een pak in je hand dat je al jaren koopt. Er klopt iets niet aan de voorkant, maar je ziet niet meteen wat. Dan valt het kwartje: de groene letter die er altijd stond, staat er niet meer. Het product is niet veranderd — de maatlat wel, en het logo is vertrokken.
De rekenregels achter de Nutri-Score zijn herzien, en toegevoegde suikers en zoetstoffen tellen daarin een stuk zwaarder mee dan voorheen, beschrijft Gezondnu. Het logo is in Europa niet wettelijk verplicht. Het gevolg laat zich raden: producenten die van een B naar een C of D zakken, halen de letter simpelweg van de verpakking. Zuivelconcern Danone besloot de Nutri-Score te schrappen van al zijn drinkbare zuivel en plantaardige dranken, nadat die door de nieuwe indeling van B naar D zakten. De yoghurt die je met een lepel eet, behield zijn gunstige score en dus ook zijn logo.
Een keurmerk dat je mag weghalen als het slecht nieuws brengt, is reclame
Consumentenorganisaties pleiten al langer voor één verplicht Europees label, en op dat punt staat deze redactie naast ze. Dit gaat over het beleid, niet over wat er in jouw koelkast hoort. Een label dat alleen zichtbaar is bij een goede uitslag, meet niets meer. Het schap vult zich met groene en lichtgroene letters, en producten zonder letter verdwijnen in een categorie waarin de klant zelf maar moet raden of daar een D onder zit of gewoon een fabrikant die niet meedoet.
Dat de nieuwe rekenregels strenger zijn, is op zichzelf winst. De oude compensatieroute — een muesli vol suiker die met extra vezels alsnog een B haalde — is dichtgezet. Vloeibare zuivel en plantaardige dranken vallen nu onder de drankencategorie, waarin alleen puur water de A haalt. Eiwitten en vezels kunnen een overmaat suiker niet langer verbloemen, en op zoetstoffen wordt kritischer geoordeeld. Het systeem is dus beter geworden. En precies daardoor is het minder zichtbaar, omdat de deelname vrijwillig bleef terwijl de lat omhoog ging. Dat is de perverse uitkomst die met één zin wetgeving te voorkomen was.
Waarom het argument voor een verplicht label zwakker is dan voorstanders toegeven
Wie, zoals wij hierboven, roept dat het label verplicht moet worden, moet ook het zwakke punt op tafel leggen. De Nutri-Score kijkt uitsluitend naar voedingsstoffen per 100 gram of milliliter en niet naar hoe een product gemaakt is. Een eiwitreep uit de fabriek, vol aroma’s en emulgatoren, kan met toegevoegde vezels prima op een A uitkomen. Een fles pure olijfolie krijgt door het vetgehalte per 100 gram juist een lagere score, terwijl daar weinig mis mee is in een normaal eetpatroon. Verplicht stellen betekent dus ook: die grofheid verplicht stellen, en het risico nemen dat mensen een A gaan lezen als ‘onbewerkt’. Dat is een reële prijs, en wie hem wegwuift verkoopt een halve waarheid. Hetzelfde ongemak speelde bij de vraag of een multivitamine überhaupt nodig is: een simpel signaal dat mensen begrijpen, is bijna altijd een signaal dat iets weglaat.
Nog een kanttekening bij het cijfer dat in dit debat het vaakst valt. Onderzoeksgegevens van het Europees Consumentenbureau BEUC, aangehaald door Gezondnu, laten zien dat bij ruim 72 op de 100 winkelbezoeken de gekleurde letter de doorslag geeft bij een snelle productkeuze. Dat toont aan dat mensen op het logo letten; het bewijst niet dat ze daardoor gezonder eten. Dat is een ander onderzoek, en dat ligt er niet.
De achterkant zegt meer dan de letter die er niet meer staat
Concreet en vandaag te doen: pak één product uit je eigen kastje of koelkast en draai het om, ook als er nooit een letter op stond. Lees de ingrediëntenlijst, niet de tabel. Gezondnu vat het zelf het bondigst samen: de achterkant blijft de beste raadgever, en een korte lijst met herkenbare grondstoffen is de bruikbaarste vuistregel die er is. Dat is ook de enige manier om iets te zien wat de Nutri-Score per definitie niet meet, namelijk hoe bewerkt een product is. Waarom een simpel signaal zo vaak de verkeerde geruststelling geeft, kwam ook naar voren bij dranken waar het effect vooral in de aanname zit.
Wanneer blijkt of dit een opschoning was of een uittocht
Het moment dat telt, komt als meer fabrikanten Danone volgen. Verdwijnt de Nutri-Score in de komende maanden ook van ontbijtgranen, sauzen en gezoete zuivel, dan is de herziening in de praktijk uitgelopen op minder informatie in het schap in plaats van meer. Blijft het bij drinkbare zuivel, dan heeft de strengere lat gedaan wat hij moest doen. Het schap zelf geeft dat antwoord eerder dan welk persbericht ook: tel over drie maanden gewoon hoeveel pakken in één gangpad nog een letter dragen.